English
كتاب جامعه شناسي شهري تالیف رسول ربانی
7  مهر  1385

انتشارات دانشگاه، اصفهان1381

محسن صفابخش

 

كتاب جامعه شناسی شهری تاًلیف دكتر رسول ربانی با همكاری دكتر فریدون وحیدا یكی از تازه ترین كتاب هایی است كه در زمینه جامعه شناسی شهری در دانشگاه اصفهان در سال 1381 برای دانشجویان رشته های علوم اجتماعی و جغرافیای شهری تدوین شده است. این كتاب دارای پنج فصل است. در فصل اول شهر و سیاست شهری، در فصل دوم مهاجر و فرهنگ مهاجران، در فصل سوم برنامه ریزی شهری، در فصل چهارم آسیب شناسی شهری و در فصل پنجم شهرهای جدید مورد بررسی قرار گرفته است. 

درباره محتوای مطالب ارائه شده در كتاب موارد زیر قابل توجه می باشد:

1-    مثالهای ارائه شده در فصول پنج گانه كتاب مربوط به كشورها ی دیگر است و معلوم نیست چرا در یك كتاب تاًلیف شده در كشور با وجود ادبیات غنی در زمینه های مختلف مهاجرت و شهرنشینی مثالی از كشور ما ارائه نشده است. به عنوان مثال در فصل مربوط به مهاجرت های روستا- شهری علیرغم در دست بودن ادبیات پربار و تحقیقات متعددی كه در خصوص مهاجرت های روستا- شهری كشور در صد سال اخیر انجام گرفته مولف تنها به بررسی انجام شده در سایر كشورها و تجربه های جهانی درباره مهاجرت روستائیان به شهرها اكتفا نموده است.

2-    در فصل دوم كتاب كه مهاجر و فرهنگ مهاجران مورد بررسی قرار گرفته است مولف مهاجرت را محدود به مهاجرتهای روستا- شهری منجر به حاشیه نشینی تلقی نموده است در حالیكه همه مهاجرتها از روستا به مقصد شهر انجام نگرفته و همه مهاجرتهای روستا- شهری به حاشیه نشینی منجر نشده و مهاجرت های طبقات بالا و متوسط به منظور انتقال سرمایه، برای ادامه تحصیل، انتقال شغل، ازدواج و مانند آن مدنظر قرار نگرفته است. همانطور که اشاره شد در خصوص مهاجرت های روستا- شهری در كشور ما ادبیات بسیار غنی وجود دارد و تحقیقات متعدی در این زمینه انجام گرفته است و مقاطع مهمی در جابجاییهای جمعیتی از مناطق روستایی و عشایری به مقصد شهرهای بزرگ مانند اسكان اجباری و یا تخته قاپوی عشایر از سال 1304 هجری شمسی، اصلاحات ارضی در دهه 1340، اصلاحات ارضی جمهوری اسلامی و بالاخره مهاجرت از مناطق روستایی و عشایری ناشی از جنگ تحمیلی وجود داشته است كه مؤلف با مراجعه به بررسی های انجام شده در خصوص مهاجرت های روستا- شهری صد ساله اخیر كشور می توانست تجربه های موجود در كشور را با تجارب جهانی در هم آمیخته و تصویر جامع تری از مهاجرت های روستا- شهری ارائه نماید. مؤلف در همین فصل به تنشهای فرهنگی كه بر اثر مهاجرتهای روستاییان و عشایر به شهرها به وجود می آید اشاره نموده است لیكن به شكل گیری ایل شهرها بر اثر اسكان اجباری عشایر و عوارض و پی آمدهای آسیب شناختی اجتماعی- فرهنگی ناشی از آن از جمله پیدایش محله های قبیله ای، شكل گیری مقابله فرهنگی و رواج بی هنجاری در ایل شهرهای كشور اشاره نكرده است.

3-    در فصل چهارم كتاب كه به آسیب شناسی شهری اختصاص دارد مؤلف ضمن اشاره به فضاهایی چون حومه، گتو و حلبی آباد به عنوان مكانهای اصلی مهاجرین، سكونت در حلبی آباد را معادل حاشیه نشینی به كار برده در حالی‌كه حاشیه نشینی یا اسكان غیر رسمی از لحاظ شكل سكونت انواع گوناگون داردو علیرغم تحقیقات متعدد در ایران مؤلف فقط به حلبی آبادهای هلند اشاره كرده است. همچنین در فصل آسیب شناسی شهری، علل و پیامد های آسیبهای اجتماعی ناشی از سكونت در مناطق حاشیه ای از جمله پیدایش كمربند فقر پیرامون شهرها و رواج انواع كج رفتاری های اجتماعی در محله های مهاجرتی ،تغییر دائم و مستمر جمعیت و فقدان بازبینی و كنترل اجتماعی اشاره ای نشده است

4-    در فصل پنجم كه به شهرهای جدید اختصاص دارد مؤلف پس از بیان مفهوم، كاركرد و ویژگی های شهرهای جدید به تجربه های شهرهای جدید در انگلستان، فرانسه، ژاپن، سوئد، شوروی سابق، آمریكا، مصر و هند اشاره كرده است حال آنكه در كشور ما نیز طی دو دهه اخیر شهرهای جدید فولاد شهر، گلبهار، بهارستان، پرند، هشتگرد و ... ایجاد شده و با چالش های زیادی در خصوص جذب سرریز جمعیتی ما در شهرها از جمله توأم نبودن اسكان و اشتغال در شهرهای جدید و وابستگی شهرهای جدید به بازار كار ما در شهرها مواجه بوده و شهرهای جدید كه مهمترین هدف از ایجاد آنها كاهش بار اشتغال ما در شهرها بوده است در كشور ما به سكونت گاه های خوابگاهی ما در شهرها تبدیل شده اند. 

در خاتمه ذكر این نكته ضرورت دارد که این كتاب علاوه بر نکات محتوایی فوق ازنظر فرم یا شكل ارائه مطالب نیز مشکلات زیادی دارد. از جمله اینکه  مولف به مطالب ترجمه شده و كنار هم قرار گرفته گاه حتی جمله‌ای و یا پاراگرافی برای ایجاد ارتباط و انسجام بیشتر مطالب ارائه شده  اضافه نكرده است. كتاب دارای غلط های چاپی زیادی است. نحوه ارائه جداول برای متن فارسی نامناسب است، برای مثال مولف در فصل پنجم در رابطه با شهرهای فرانسه جدولی ارائه نموده كه به شیوه رایج در زبان اصلی ترجمه یعنی از چپ به راست ترسیم شده و سعی نشده فرم جدول به شكل معمول در زبان فارسی یعنی از راست به چپ ترسیم و ارائه شود.


 
Homepage  /  About us  /  View point  /  Seminars  /  Urban research  /  Book review  /  City reports  /  Urban theory & history  /  Urban sites  /  News  /  Contact us

send email to Urban.isa@gmail.com with questions or comments about this website.